SemazenİZ.com
Mevlevîlik ve Semâ Törenleri Hakkında Genelge
Genelge Tarih ve No: 22.10.2008 -
192106
Ulusal mevzuatımız ve uluslararası sözleşmelerle somut olmayan kültürel mirasımızın korunması konusunda Bakanlığımıza önemli görevler düşmektedir. Bu kapsamda Bakanlığımız bir yandan kültürel mirası yaşatarak koruma çalışmaları yaparken, bir yandan da kültürel mirasa yönelen tehditler konusunda önlemler almakta ve kamuoyunu bilgilendirmeye yönelik faaliyetler yürütmektedir.
Kültürel mirasımızın zenginliklerinden birini de
Mevlevîlik kültürü ve Semâ törenleri oluşturmaktadır. Bilindiği gibi Mevlevîlik
kültürü Bakanlığımızın yoğun girişimleri sonucunda UNESCO tarafından korunması
gereken dünya kültür miras listesine alınmıştır. Ayrıca 2007 yılı, Mevlâna
Celâleddin Rumi'nin 800'üncü Doğum Yıldönümü, UNESCO'nun Yıldönümleri
Listesinde resmi olarak ilan edilmiştir. Bu çalışmaların başlangıç aşamasında
Türkiye, 2004'te 43 Kültürel Mekân ve Kültürel Anlatım Formundan Oluşan
İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası Başyapıtları çerçevesinde UNESCO'ya
Mevlevîlik kültürü ve onun en önemli parçası olan Semâ törenleriyle ilgili bir
ulusal dosya sunmuştur. Bu dosyaya göre
Semâ; Allah'a ulaşma yolunun derecelerini sembolize eden, içinde
dinî-tasavvufi ögeler ve temalar barındıran ve bu haliyle ayrıntılı kural ve
özgün uygulamaları içeren bir tören olarak tanımlanmaktadır.
13'üncü yüzyılda ortaya çıkmış, zaman içinde gelişip şekillenerek, Türk tarihinin ve kültürünün önemli bir parçası haline gelmiş olan Mevlevîliğe bağlı kültürün ve özellikle Semâ töreninin korunarak yaşatılmasının yolu, bu geleneğin teknik ve içsel mükemmelliğini ve orijinalliğini bozmadan gelecek nesillere aktarılması ve tanıtılmasıdır. Bu çerçevede UNESCO'ya Mevlevîlik kültürü ve Semâ töreninin korunması ile ilgili verdiğimiz güvenceye uyma konusunda bazı aksaklıklar ve çarpık uygulama örnekleri görülmektedir.
Son zamanlarda Mevleviliğe ve Semâ törenine duyulan
ulusal ve uluslararası ilgiye bağlı olarak ortaya çıkan bazı özel grupların mutlaka
uyulması geren teknik kural ve ilkeleri göz ardı ettikleri
görülmektedir. Semâ gösterilerinin uygun olmayan mekân ve şartlarda,
kısaltılarak veya başkalaştırılarak icrâ edildiği örneklere rastlanmaktadır.
Törenin gerçekleştirilmesi ile ilgili teorik ve pratik bilgiye sahip olmayan
kişilerin, Semâ töreninin icrâsı ile ilgili dikkat ve özen gerektiren
konular hakkında bir takım hatalara düştükleri açıkça görülmektedir. Bu tür
yanlış uygulamalar ve bunların sonucu ortaya çıkan kültürel mirasımıza ve
geleneğimize yönelik tehditler, başta kurumumuz olmak üzere bu geleneği yaşatma
çabası içinde olan çevreleri ve kamuoyunu rahatsız etmektedir. Belirtilen bu nitelikler, uygulamanın
asgari koşullarını ifade etmekte olup; bu koşulların sağlanmadığı durumlarda
sema töreni düzenlenmesi yanıltıcı ve yanlış sonuçlara yol açmakta ve bu önemli
kültürel değerin bozulmadan yaşatılmasında önemli sorunlar yaşanmasına neden
olmaktadır.
Buna göre:
1-
Semâ töreni, mutlaka bu kültürün doğru olarak aktarılabileceği,
tanıtılabileceği mekânlarda ve gerekli şartların sağlandığı ortamlarda
yapılmalıdır. İzleyicinin, Semâ töreni izlemekten başka bir amaçla bulunduğu,
yapılacak programı dikkatle izleyip algılayamayacağı ortamlarda semâ yapmak, bu
kültürün doğasına ve özgün niteliklerine uygun değildir.
2- Semâ herhangi bir müzik eşliğinde değil, gelenekten gelen ve Semâ'nın ayrılmaz bir parçası olan Mevlevî Müziği eserleri eşliğinde yapılmalıdır. Bu eserler, gelenekte adına mutrıp denen, geleneksel yapıdaki bir müzik topluluğu tarafından canlı olarak seslendirilmelidir.
3-
Semâ töreni, birbiriyle bütünlük içinde, farklı tasavvufî anlamlar ifâde eden
kısımlardan oluşur. Yapılacak programlar Semâ töreninin tüm kısımlarını
içermeli ve programlarda sembolize edilen kavramlar mutlaka anlatılarak icra
edilmelidir.
4-
Bu programlara katılan semâzen ve müzisyenler gereken teknik ve müzikal
yeterliliğe sahip olmalı, program esnâsında bir kültürel tanıtımın yanı sıra aşkın
özelliklere sahip bir uygulama yaptıklarının bilinci içinde ciddiyetle hareket
etmelidirler.
Türk-İslâm kültürünün bu eşsiz değerinin gelecek
kuşaklara sağlıklı olarak aktarılması, ancak gerekli şartların tamamen
sağlandığı doğru mekânlarda ve özgün niteliklere ve kurallara bağlı kalarak
ciddiyetle ve disiplinli bir tanıtımla gerçekleşebilir.
Kültürel mirasımızın doğru aktarılması, yaşatılması
ve tanıtılması amacıyla, Semâ törenleri ile ilgili yukarıda belirtilen
hususlara titizlikle uyulmasını önemle rica ederim.
Ertuğrul GÜNAY
Bakan
Dağıtım:
- Tüm Valiliklere,
- Tüm Belediyelere.